Oorsprong en geschiedenis van uitdrukkingen #FunFriday

De Duitse taal kent vele spreekwoorden, uitdrukkingen en boerenregels. Wat is de oorsprong en geschiedenis van deze uitdrukkingen?

Verschil tussen uitdrukking, spreekwoord en boerenregel

Spreekwoorden zijn doorgaans volledige zinnen met een leerrijke, op ervaring gebaseerde uitspraak. Uitdrukkingen daarentegen bestaan uit meerdere woorden die deel kunnen uitmaken van een zin. De algehele betekenis van een uitdrukking volgt niet direct uit de betekenis van de afzonderlijke woorden. “Een vogel hebben” betekent niet dat men daadwerkelijk een vogel bezit, maar eerder dat men niet helemaal bij zijn verstand is. Deze uitdrukking is afkomstig van een oude volksopvatting, waarbij men dacht dat geesteszieke mensen vogels in hun hoofd hadden. Uitdrukkingen zijn vaak regionaal verspreid en gekenmerkt door metaforen. Boerenregels daarentegen verwijzen naar het weer en de gevolgen daarvan voor de landbouw, en zijn vaak in rijmvorm opgesteld.

Dit artikel richt zich op uitdrukkingen en belicht de oorsprong en geschiedenis van drie specifieke uitdrukkingen.

“De kat in de zak kopen”

Betekenis: Iets “de kat in de zak kopen” betekent niet het aanschaffen van een nieuw huisdier, maar het kopen van iets of het aangaan van een overeenkomst zonder dit vooraf te controleren. Hierbij kan men bedrogen worden.

Oorsprong van de uitdrukking: Vroeger kwam het op de markt vaak voor dat een veehandelaar aan een onoplettende koper een kat verkocht in plaats van een beloofd biggetje, konijn of leghen. De “waardeloze” kat werd dan in een zak gestopt om de klant te kunnen bedriegen. Thuis wachtte de koper dan de onaangename verrassing.

“Het is me door de vingers geglipt”

Betekenis: Als iets “door de vingers glipt”, betekent dit dat men een kans mist of een gelegenheid laat schieten.

Oorsprong van de uitdrukking: Deze uitdrukking stamt uit de jagers-taal, uit de tijd van de drijfjachten. Om dieren de vluchtweg af te snijden, spanden jagers op veel plaatsen touwen tussen bomen, waaraan kleurrijke lappen stof werden opgehangen. De dieren schrokken hierdoor en werden zo in het nauw gedreven. Drijfjachten werden ook vaak op wolven gehouden, omdat deze een gevaar vormden voor het vee van de boeren. Als een dier echter toch tussen de lappen door ontsnapte, was het letterlijk “door de vingers geglipt” van de jager.

“Overal je mosterd bij doen”

Betekenis: Mensen die zich in elk gesprek of elke discussie moeten mengen en hun mening geven, kunnen hinderlijk zijn. Hierbij gaat het er niet om dat iemand altijd een tube mosterd bij zich heeft, maar dat deze zich ongevraagd bemoeit en zijn mening uit.

Oorsprong van de uitdrukking: De uitdrukking stamt vermoedelijk uit de 17e eeuw, toen mosterd nog als een zeer kostbaar en waardevol kruid werd beschouwd. Om hun gerechten hoogwaardiger en smaakvoller te laten lijken, voegden veel waardhuishouders in die tijd aan alle gerechten wat mosterd toe – of de gasten dat nu wilden of niet. Mosterd past echter niet bij elk gerecht. Net zoals mosterd ongevraagd bij allerlei gerechten werd geserveerd, uiten sommige mensen ook hun ongewenste mening. Hieruit ontwikkelde zich de uitdrukking “zijn mosterd erbij doen”.