Oude Duitse woorden die in de vergetelheid zijn geraakt

Onze taal verandert voortdurend, mede door gebeurtenissen in de politiek, economie en maatschappij. Jaarlijks worden er nieuwe woorden toegevoegd aan woordenboeken zoals de Duden, maar tegelijkertijd verdwijnen er ook woorden uit de actieve woordenschat. In 2020 werden bijvoorbeeld 300 oude woorden geschrapt, terwijl er 3.000 nieuwe werden toegevoegd. De eerste Duden bevatte ongeveer 27.000 trefwoorden, terwijl de huidige editie er meer dan 148.000 telt.

Deze taalverandering wordt beïnvloed door diverse factoren. Zo zijn woorden als ‘flattentesten’, ‘reproductiegetal’ en ’lockdown’ aan de Duden toegevoegd na de coronapandemie. Ook de jeugddialecten, die sinds 1950 in ontwikkeling zijn, dragen bij aan nieuwe woordvorming. Globalisering en de massamedia introduceren eveneens nieuwe termen uit andere talen, die zich voegen bij bestaande anglicismen en gallicismen.

Door deze evolutie verdwijnen echter ook woorden uit ons taalgebruik. Modewoorden worden prevalenter, waardoor oudere synoniemen in de vergetelheid raken. Technologische vooruitgang leidt ertoe dat termen als ‘Walkman’ niet meer gebruikt worden. Maatschappelijke veranderingen, zoals emancipatie, kunnen ervoor zorgen dat bepaalde aanduidingen niet meer als passend worden beschouwd, zoals het woord ‘Fräulein’. Soms verdwijnen woorden ook omdat ze als politiek incorrect of ontmenselijkend worden ervaren, zoals na de Tweede Wereldoorlog woorden als ‘rassenhaat’ gelukkig in onbruik raakten.

Taalkundigen onderzoeken voortdurend hoe vaak bepaalde woorden in verschillende media voorkomen. Voordat een woord definitief uit een woordenboek wordt verwijderd, wordt het vaak eerst als verouderd gemarkeerd. In online edities van woordenboeken blijven deze verouderde woorden vaak nog wel vindbaar.

Hieronder volgt een selectie van oude, vergeten Duitse woorden en hun betekenis:

Oude Duitse woorden en hun betekenis

• Altdeutscher term: die Augenweide Hedendaagse betekenis: mooie persoon

• Altdeutscher term: abkupfern Hedendaagse betekenis: iets namaken

• Altdeutscher term: die Base Hedendaagse betekenis: de nicht (kind van broer/zus)

• Altdeutscher term: der Eidam Hedendaagse betekenis: de schoonzoon

• Altdeutscher term: entraten Hedendaagse betekenis: ergens van afzien

• Altdeutscher term: die Fährde Hedendaagse betekenis: het gevaar

• Altdeutscher term: fatigant (gallicisme) Hedendaagse betekenis: vermoeiend, saai

• Altdeutscher term: frappieren (gallicisme) Hedendaagse betekenis: iemand verrassen

• Altdeutscher term: die Galanterie (gallicisme) Hedendaagse betekenis: hoffelijkheid, beleefdheid

• Altdeutscher term: gleisnerisch Hedendaagse betekenis: huichelachtig

• Altdeutscher term: der Hagestolz Hedendaagse betekenis: oudere vrijgezel

• Altdeutscher term: der Händel Hedendaagse betekenis: de ruzie

• Altdeutscher term: honett (gallicisme) Hedendaagse betekenis: eerlijk, fatsoenlijk

• Altdeutscher term: der Kokolores Hedendaagse betekenis: de onzin, het geklets

• Altdeutscher term: kommod Hedendaagse betekenis: gezellig, knus

• Altdeutscher term: die Maloche Hedendaagse betekenis: het zware werk

• Altdeutscher term: die Muhme Hedendaagse betekenis: de tante

• Altdeutscher term: der Mumpitz Hedendaagse betekenis: de onzin, het goochelen

• Altdeutscher term: die Niederkunft Hedendaagse betekenis: de bevalling

• Altdeutscher term: der Oheim Hedendaagse betekenis: de oom

• Altdeutscher term: die Pläsanterie (gallicisme) Hedendaagse betekenis: de grap, de lol

• Altdeutscher term: saumselig Hedendaagse betekenis: traag, nalatig

• Altdeutscher term: schmuck Hedendaagse betekenis: chic, stijlvol

• Altdeutscher term: schiefmäulig Hedendaagse betekenis: jaloers, afgunstig

• Altdeutscher term: spornstreichs Hedendaagse betekenis: onmiddellijk, meteen

• Altdeutscher term: das Stelldichein Hedendaagse betekenis: de afspraak (engels: date)

• Altdeutscher term: der Tausendsassa Hedendaagse betekenis: de manusje-van-alles

• Altdeutscher term: vaporisieren (gallicisme) Hedendaagse betekenis: verdampen

• Altdeutscher term: vermaledeien (gallicisme) Hedendaagse betekenis: vervloeken

• Altdeutscher term: der Vetter Hedendaagse betekenis: de neef

• Altdeutscher term: die Vorführdame Hedendaagse betekenis: het model (engels: model)